Spekülatif tasarım projesi kapsamında üretilen öğrenci çalışmalarında Covid 19 döneminin etkisi

Tasarım genel olarak bir problemi tanımlama ve çözme süreci olarak görülmektedir. Görsel İletişim Tasarımı açısından bakıldığında tasarım sürecinde hedef kitle, üretim, maliyet, ergonomi, işlev ve dağıtım gibi kısıtların dikkate alınması beklenmektedir. Bu kısıtlarla birlikte tasarımcının hedefi, doğru iletişim yöntemlerini kullanarak özgün, yenilikçi ve etkileyici bir sonuca ulaşmaktır. Tüm bu değişkenler içinde problemi doğru tanımlamak çözümün niteliğini de belirler. Diğer yandan, bu problemlerin önemli bir kısmı endüstrinin ihtiyaçlarına göre belirlenir ve çözümler başka alanlara da hizmet edecek biçimde üretilir. Görsel İletişim Tasarımı eğitimi de gerçek hayatın bir benzetimi gibi öğrencilerin sektörde tutunabilecek donanımı kazanmaları üzerine yapılandırılmıştır. Tasarım eğitiminin sektöre iş gücü sağlayan ve öğrencilere istihdam edilebilirlik nitelikleri kazandırmaya çalışan konumu artık sorgulanmaya başlanmıştır. Sektörün beklentilerini karşılayacak donanımda tasarımcı yetiştirmeyi amaç edinmek yanlış olmasa da tek boyutlu bir yaklaşımdır. Diğer yandan her alanda olduğu gibi mevcut tasarım eğitimi yöntemleri sorgulanmakta ve yeni yöntemler geliştirme üzerine pek çok araştırma yapılmaktadır. Tasarım eğitimi, artık sadece günümüz dünyasının ihtiyaçlarına cevap verecek donanımda tasarımcı yetiştirmekten ziyade geleceğin dünyasına şekil verecek tasarımcı yetiştirmeyi amaç edinmeye doğru evrilmelidir. Bu bağlamda, Görsel İletişim Tasarımı eğitiminin şimdiye odaklanan yapısının dışında kalacak şekilde, endüstri veya pazar kısıtlamalarını aşarak yeni söylemler geliştirebilmek, kendi problemlerini belirlemek, daha geniş bir kavramsal bağlamda düşünmek ve gerçeklikle olan ilişkimizi yeniden tasarlamak için "spekülatif tasarım" uygun bir çalışma ortamı sağlayabilir. Eleştirel tasarım metodolojisinin bir parçası olan spekülatif tasarım, olası gelecekler ve alternatif şimdiki zaman üzerine spekülasyon yapmaya ve yeni kavramlar üretmeye odaklanan bir alandır. Problem çözmekten çok sorular soran, alternatif kavramlar, ürünler, sistemler veya dünyalar yaratmak için kurguyu kullanan ve eleştirel düşünmeye dayanan bir tasarım yaklaşımıdır. Olası geleceklere dair spekülasyon yapmak veya şimdiki zamanın alternatiflerini kurgulamak, çeşitli kısıtlarla sınırlandırılmış düşünceleri serbest bırakır ve sınırlar olmaksızın yeni fikirleri keşfetme olanağı sağlar. Bu fikirden hareketle, Görsel İletişim Tasarımı Yüksek Lisans Proje dersi kapsamında öğrencilerle spekülatif tasarım çalışmaları yapılmış, bugünü daha iyi anlamak, sorgulamak ve tartışma alanı açmak adına çeşitli yöntemler kullanılarak alternatif şimdiki zamanlar ve olası gelecekler hayal edilmiş ve somut tasarımlar ortaya konulmuştur. Bu bildiride, öncelikle eleştirel bir tasarım yaklaşımı olarak spekülatif tasarımın kapsamıyla ilgili literatürdeki görüşlere yer verilecek ve tasarım eğitiminde kullanımı açısından değerlendirilecektir. Ardından, derste izlenen yöntemler açıklanacak ve öğrenci projelerinden örnekler gösterilecektir. Örneklerin bir kısmı COVID-19 salgını öncesine ait olup bir kısmı da salgını sürecine yapılan spekülatif tasarım projeleri arasından seçilmiştir. Projeler, konu, amaç, eleştirel bakış, yaratılan dünya gibi çeşitli boyutlarıyla karşılaştırılacak ve aralarındaki farkların nedenleri tartışılacaktır.

Design is generally considered to be the process of defining and solving a problem. From the perspective of Visual Communication Design, constraints of design process such as target audience, production, cost, ergonomics, function and distribution need to be taken into consideration. Together with these constraints, the goal of a designer is to achieve a unique, innovative and effective result using the correct communication methods. Among all these variables, proper definition of the problem also determines the nature of the solution. On the other hand, an important part of these problems is determined according to the requirements of industry and solutions are produced in a manner to serve other areas as well. Visual Communication Design education is configured on providing students with qualifications to hold on in the sector like an analogy of real life. The position of the design education that intends to provide the sector with labour force and equip students with employability qualifications is now being questioned. There is nothing wrong with aspiring to train designers equipped to meet the expectations of the sector, however, this is a one dimensional approach. On the other hand, current design education methods are being questioned like in very fields and several studies are carried out on new methods. Design education needs to evolve towards aiming to train designers to shape the world of the future rather than raising designers only equipped to meet the needs of the present world. In this context, « speculative design » may provide a convenient working atmosphere to develop new discourse beyond the industry or market constraints, to think in a broader conceptual concept and to redesign our relations with reality in a manner going beyond the structure of the Visual Communication Design education that is focused on today. Speculative design is a part of the critical design methodology and a field that focuses on speculating possible futures and alternative present time and to produce new concepts. It is a design approach that asks questions rather than solving problems, that uses fiction to create alternative concepts, products, systems or worlds and that is based on critical thinking. Speculating on possible futures or configuring the alternatives of the present time releases thoughts restricted with several constraints and enables discovery of new ideas without boundaries. Based on this idea, speculative design works were carried out with students within the concept of the Visual Communication Design Master’s Project course, alternative present times and possible futures were imagined and concrete designs were put forward by using various methods for the sake of understanding today better, questioning present time and opening an area of discussion. This paper will first include views in the literature on the scope of speculative design as a critical design approach and evaluate these views with respect to their use in design education. After that, the methods followed in the course will be explained with examples from the student projects. A part of the examples belongs to the period before the COVID-19 pandemic and another part of them is selected from the speculative design projects carried out during the pandemic. Projects will be compared under various dimensions including subject, objective, critical view and created world and the reasons behind their differences will be discussed.