Deprem sonrası geçici barınma mekânlarında adaptif mobilya tasarım kriterleri

Depremler, bireyler üzerinde yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda bilişsel ve sosyolojik açıdan da kalıcı etkiler bırakmaktadır. Bu etkilerin hafifletilmesinde, kentsel çevreden iç mekân donatılarına uzanan çok katmanlı tasarım kararları belirleyici rol oynamaktadır. Deprem sonrası geçici barınma mekânlarında kullanılan mobilyalar, yalnızca temel işlevleri karşılayan donatılar değil aynı zamanda sarsıntı kaynaklı riskleri azaltan, mekânsal uyumu destekleyen ve kullanıcıların psikososyal iyileşme süreçlerine katkı sağlayan önemli iç mekân bileşenleri olarak değerlendirilmektedir. Geçici barınma mekânlarının zorlu ve belirsiz koşullarında mobilyanın söz konusu nitelikleri sürdürülebilir biçimde karşılayabilmesi, adaptif tasarım yaklaşımıyla bütüncül olarak ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, deprem ve mobilya ilişkisini ele alan bilimsel araştırmaları tematik olarak sınıflandırarak, deprem sonrası geçici barınma mekânlarında kullanılabilecek adaptif mobilya çözümlerinin geliştirilmesi için gerekli tasarım ilkelerini bilimsel temelde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, deprem sonrası geçici barınma mekânlarında mobilyanın literatürde ele alınış biçimlerini teknik, tasarımsal ve terapötik etki özellikleri bağlamında inceleyen, 23 akademik yayını kapsayan literatür temelli bir derleme olarak kurgulanmıştır. Çalışmada terapötik etki kavramı; mobilyanın kullanıcıda güven duygusu oluşturma, kaygıyı azaltma ve sosyal etkileşimi destekleme potansiyeli üzerinden ele alınmıştır. İçerik analizi bulguları, devrilme riski, ağırlık merkezi, sabitleme ve dayanım gibi teknik; hafiflik, modülerlik ve yerel malzeme kullanımı gibi tasarımsal; güven hissi oluşturma, kaygı azaltma ve sosyal uyumu destekleme gibi terapötik özelliklerin, geçici barınma mekânları için adaptif mobilya tasarımının temel bileşenlerini oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak elde edilen bulgular, deprem sonrası geçici barınma mekânlarında kullanılacak mobilyaların adaptif olarak değerlendirilebilmesi için teknik güvenlik, tasarımsal esneklik ve terapötik etki boyutlarının birlikte ele alınmasının zorunlu olduğunu ve bu bütüncül uyarlanabilirliğin afet sonrası belirsiz ve kısıtlı yaşam koşullarında kullanıcı odaklı mekânsal sürekliliğin sağlanmasında belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Earthquakes have enduring impacts on individuals not only physically, but also cognitively and sociologically. Mitigating these impacts requires multilayered design decisions extending from the urban context to interior furnishings. In post-earthquake temporary shelter environments, furniture is not merely a functional provision; rather, it constitutes a critical interior component that reduces seismic-related risks, supports spatial adaptation, and contributes to users’ psychosocial recovery processes. Under the challenging and uncertain conditions of temporary shelters, the sustainable fulfillment of these roles necessitates that furniture be addressed through a holistic adaptive design approach. This study aims to establish scientifically grounded design principles for developing adaptive furniture solutions for post-earthquake temporary shelter environments by thematically classifying scientific research addressing the relationship between earthquakes and furniture. Accordingly, the study is structured as a literaturebased review covering 23 academic publications that examine how furniture is addressed in post-earthquake temporary shelters within the context of technical, designrelated, and therapeutic characteristics. Within the scope of the study, the concept of therapeutic effect is discussed in terms of furniture’s potential to foster a sense of security, reduce anxiety, and support social interaction among users. The findings of the content analysis indicate that technical features such as overturning risk, center of gravity, anchoring, and structural resistance; design-related features such as lightness, modularity, and the use of local materials; and therapeutic features such as fostering a sense of security, reducing anxiety, and supporting social cohesion constitute the fundamental components of adaptive furniture design for temporary shelter environments. In conclusion, the findings reveal that for furniture used in post-earthquake temporary shelters to be evaluated as adaptive, technical safety, design flexibility, and therapeutic effect dimensions must be addressed collectively. This holistic adaptability plays a decisive role in ensuring user-centered spatial continuity under uncertain and constrained living conditions that emerge after disasters.