İkinci Meşrutiyet Dönemi'nden Cumhuriyet'in ilk yıllarına Meslekî Temsil, sosyalizm ve komünistler

Bu çalışma Türkiye’nin kuruluş sürecinde korporatist hareket ile komünistler arasındaki ideolojik ve siyasal ilişkilerin nasıl geliştiği sorusuna odaklanmaktadır. İkinci Meşrutiyet Dönemi’nde İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde Meslekî Temsil programını ortaya koyan korporatist hareket, siyasal ve iktisadi yaşamın belli başlı meslek gruplarını temsil eden korporasyonlar etrafında yeniden yapılandırılmasını önermektedir. Cihan Harbi’nin son yıllarında İTC içindeki muhalefete siyasal ve ideolojik bir içerik kazandıran Meslekî Temsil programı, Mütareke döneminde İttihatçı sol olarak adlandırılan, zaman zaman sosyalist ve hatta komünist olma iddiasında bulunan bir siyasal yönelim için önemli bir referans noktası haline gelmiştir. Bu korporatist yönelim ile İttihatçı solun dışındaki sosyalist ve Komintern çizgisindeki komünist gruplar arasında Mütareke döneminin farklı aşamalarında kimi temaslar ortaya çıkmıştır. Bu yazı, kuruluş sürecini Şubat 1925’te toplanan Akaretler Kongresi’yle tamamlayan Türkiye Komünist Partisi’nin (TKP), İkinci Meşrutiyet Dönemi’nden beri esnaf ve emek örgütlenmelerinde önemli bir aktör haline gelmiş olan meslekî temsil çizgisiyle nasıl bir ideolojik ayrışma yaşadığını tartışmaktadır. 1925-1926 döneminde TKP içinde ortaya çıkan Meslek dergisi ve Halk gazetesiyle ilişkiler hakkındaki tartışma bu açıdan önemli bir gündem oluşturmuştur. Yazının başlıca argümanı, Komintern’in TKP üyelerinin meslekçi bir yönelimi temsil eden bu yayınlarla işbirliği yapmasının önüne geçerek söz konusu ideolojik ayrışmada önemli bir rol oynadığıdır. TKP bu süreçte Komintern’in etkisi altında ideolojik olarak homojenleşirken, TKP’den uzaklaşan Şevket Süreyya ve Vedat Nedim gibi unsurlar daha sonra Kadro dergisinin kurucuları arasında yer almış, bu dergi vasıtasıyla Kemalizm’e ve CHP iktidarına radikal bir ideolojik yönelim verme çabasına girişmiştir.

This study concentrates on the question of how the ideological and political relations between the corporatist movement and communists developed in the formative period of Turkey. The corporatist movement in question emerged within the Committee of Union and Progress (CUP) in the Second Constitutional Period. It formulated the Representation of Professions program, which proposed the restructuring of political and economic life based on corporations representing major occupational groups. The Representation of Professions program provided a political and ideological perspective for the opposition within the CUP during the last years of the Great War. In the Armistice Period, it became an important reference point for a political tendency called the Unionist left, which sometimes claimed to be socialist and even communist. At different phases of the Armistice Period, there appeared contacts between this corporatist tendency and the socialist groups that were not part of the Unionist left as well as the communist groups affiliated with the Comintern. This essay discusses how the Turkish Communist Party (TCP), whose establishment process was complete with the Akaretler Congress of February 1925, underwent an ideological break with this corporatist line that had been an important agent in artisan and labor organizations since the Second Constitutional Period. A debate that occurred within the TCP in the period 1925-1926 about relations with the journal Meslek and the newspaper Halk formed an important agenda in this respect. The main argument of this essay is that the Comintern played an important part in this ideological split by preventing the TCP members from cooperating with these periodicals representing a corporatist orientation. While the TCP was ideologically homogenized under the influence of the Comintern, such figures as Şevket Süreyya and Vedat Nedim, who moved away from the TCP in this process, took part among the founders of the journal Kadro. Through this journal they attempted to give a radical ideological orientation to Kemalism and the Republican People’s Party in power.